آزمایش‌های مهم و پرکاربرد در غدد درون‌ریز و متابولیسم

نه لزوماً. مقدار هورمون‌ها می‌تواند با ساعت نمونه‌گیری، خواب، استرس، بیماری اخیر، بارداری، وزن، داروها و حتی بعضی مکمل‌ها تغییر کند. متخصص غدد معمولاً فقط به یک عدد نگاه نمی‌کند؛ نتیجه را با علائم بیمار، معاینه، روند آزمایش‌های قبلی و در صورت نیاز تصویربرداری مقایسه می‌کند.

برای مثال، افزایش خفیف یک هورمون ممکن است نیاز به تکرار در زمان درست داشته باشد، اما در فردی دیگر همان تغییر همراه با علائم مشخص، ارزش بررسی بیشتری پیدا کند.

قند ناشتا، مقدار گلوکز خون را بعد از چند ساعت ناشتایی نشان می‌دهد. RBS یا قند تصادفی، وضعیت قند را در همان زمان نمونه‌گیری بررسی می‌کند و در بعضی علائم ناگهانی کمک‌کننده است.

HbA1c میانگین قند خون چند ماه اخیر را نشان می‌دهد و برای پیگیری بلندمدت دیابت ارزش دارد. GTT هم زمانی استفاده می‌شود که پزشک نیاز داشته باشد واکنش بدن به دریافت گلوکز را دقیق‌تر بسنجد. انتخاب میان این تست‌ها به سؤال پزشک بستگی دارد.

خیر. نتیجه انسولین باید هم‌زمان با قند خون، زمان نمونه‌گیری، وضعیت ناشتایی، وزن، داروهای مصرفی و شرایط بالینی تفسیر شود. اندازه‌گیری انسولین برای همه افراد دارای اضافه‌وزن یا قند مرزی لازم نیست.

در بعضی شرایط، پزشک از انسولین و سی‌پپتید برای بررسی تولید انسولین بدن یا علت افت قند خون استفاده می‌کند. تفسیر خودسرانه این عددها می‌تواند باعث نگرانی یا مصرف غیرضروری مکمل و دارو شود.

ترشح کورتیزول در طول شبانه‌روز ثابت نیست و معمولاً الگوی مشخصی دارد. به همین دلیل، ساعت نمونه‌گیری در تفسیر نتیجه مهم است؛ یک عدد که در زمان نامناسب گرفته شده، ممکن است پاسخ روشنی به پزشک ندهد.

ACTH نیز باید در شرایط مناسب و طبق دستور پزشک بررسی شود. پیش از انجام این تست‌ها، درباره مصرف کورتون خوراکی، آمپول، اسپری تنفسی، پمادهای قوی یا داروهای گیاهی اطلاع دقیق بدهید؛ چون بعضی از آن‌ها می‌توانند نتیجه را تغییر دهند.

این آزمایش‌ها معمولاً بخشی از چکاپ عمومی نیستند. وقتی فشار خون با چند دارو کنترل نمی‌شود، پتاسیم پایین است یا پزشک به بعضی اختلالات غده فوق‌کلیه شک دارد، ممکن است آلدوسترون و رنین تجویز شوند.

داروهای فشار خون، مکمل‌ها، مصرف نمک، وضعیت نشستن یا ایستادن و زمان نمونه‌گیری می‌توانند روی این آزمایش اثر بگذارند. بنابراین پیش از مراجعه، دستور پزشک درباره داروها را دقیق بپرسید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.

TSH معمولاً نخستین سرنخ درباره عملکرد تیروئید است، اما برای روشن‌شدن بعضی وضعیت‌ها، T4 و گاهی T3 نیز کمک می‌کنند. ترکیب این نتیجه‌ها می‌تواند نشان دهد تیروئید کم‌کار، پرکار یا در شرایطی نیازمند بررسی بیشتر است.

مقدار TSH به‌تنهایی برای همه موقعیت‌ها کافی نیست. بارداری، بیماری‌های هیپوفیز، مصرف بعضی داروها و شرایط جسمی می‌توانند مسیر تفسیر را تغییر دهند؛ به همین علت، جواب آزمایش را بدون نظر پزشک مبنای تغییر دارو قرار ندهید.

Anti-TPO می‌تواند نشان دهد سیستم ایمنی علیه بافت تیروئید واکنش نشان داده است. این وضعیت در بعضی بیماری‌های خودایمنی تیروئید دیده می‌شود، اما مثبت بودن آزمایش به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که فرد حتماً به درمان دارویی نیاز دارد.

پزشک معمولاً نتیجه Anti-TPO را در کنار TSH، T4، علائم بیمار، سابقه خانوادگی و گاهی سونوگرافی تیروئید بررسی می‌کند. ممکن است فردی آنتی‌بادی مثبت داشته باشد اما عملکرد تیروئید او فعلاً طبیعی باشد و فقط به پیگیری دوره‌ای نیاز داشته باشد.

PTH در تنظیم متابولیسم کلسیم و سلامت استخوان نقش دارد و ویتامین D نیز برای این چرخه مهم است. در فردی که پوکی استخوان، درد استخوانی، سنگ کلیه، ضعف عضلانی یا سابقه بیماری پاراتیروئید دارد، پزشک ممکن است این بررسی‌ها را کنار وضعیت کلیه و دیگر آزمایش‌ها ببیند.

نتیجه بالا یا پایین PTH بدون دانستن شرایط هم‌زمان بیمار، ارزش محدودی دارد. کمبود ویتامین D، مشکلات کلیه و بعضی داروها می‌توانند روی تفسیر آن اثر بگذارند.

هورمون رشد در طول روز نوسان زیادی دارد؛ بنابراین یک اندازه‌گیری منفرد GH همیشه تصویر دقیقی نمی‌دهد. IGF-1 معمولاً شاخص پایدارتری است و می‌تواند در بررسی اختلالات مربوط به هورمون رشد کمک بیشتری کند.

پزشک زمانی این تست‌ها را تجویز می‌کند که نشانه‌ای از اختلال رشد، تغییرات غیرعادی چهره یا دست‌وپا، بعضی علائم هیپوفیز یا شک بالینی مشخص وجود داشته باشد. این‌ها آزمایش‌های روتین چکاپ نیستند.

خیر. پرولاکتین می‌تواند به‌دلیل استرس، کم‌خوابی، تحریک پستان، بارداری، بعضی داروها، کم‌کاری تیروئید یا مشکلات هیپوفیز تغییر کند. حتی اضطراب هنگام خون‌گیری ممکن است در بعضی افراد روی نتیجه اثر بگذارد.

اگر پرولاکتین بالا باشد، متخصص ممکن است تکرار آزمایش، بررسی تیروئید، مرور داروها یا در شرایط لازم تصویربرداری را پیشنهاد کند. قطع یا تغییر داروهای روان‌پزشکی و هورمونی بدون هماهنگی پزشک می‌تواند خطرناک باشد.

بخش بزرگی از آزمایش‌های خونی این صفحه، مانند HbA1c، TSH، T4، T3، Anti-TPO، PTH، ویتامین D، پرولاکتین، قند خون و بعضی هورمون‌های جنسی، با نمونه‌گیری در خانه یا محل کار قابل‌انجام هستند. این خدمت می‌تواند برای سالمندان، افراد پرمشغله یا بیمارانی که رفت‌وآمد برایشان دشوار است، کاربردی باشد.

اما GTT به زمان‌بندی چند مرحله‌ای نیاز دارد و آزمایش‌هایی مانند کورتیزول، ACTH، آلدوسترون/رنین یا بعضی نمونه‌های ادراری باید دقیقاً مطابق دستور پزشک و راهنمای آزمایشگاه انجام شوند. قبل از ثبت نمونه‌گیری، شرایط همان تست را بررسی کنید.

بیمار می‌تواند نتیجه بسیاری از آزمایش‌ها را در سایت آزمایشگاه نانو ارومیه مشاهده کند. برای ویزیت بعدی، نسخه چاپی یا تصویر واضح جواب‌ها را همراه داشته باشید و تاریخ انجام هر آزمایش را مشخص کنید.

در دیابت، تیروئید، اختلالات پاراتیروئید یا بیماری‌های غده فوق‌کلیه، روند نتایج معمولاً از یک جواب منفرد مهم‌تر است. جواب‌های قبلی، گزارش سونوگرافی، فهرست داروها و اطلاعات مربوط به ساعت مصرف دارو می‌توانند به تفسیر دقیق‌تر کمک کنند.

تشنگی شدید همراه با استفراغ، تنفس غیرعادی، گیجی، بی‌حالی شدید، کاهش هوشیاری، درد شکم همراه با قند خیلی بالا، غش، ضعف شدید ناگهانی یا تپش قلب شدید و مداوم، نباید فقط با یک آزمایش معمولی پیگیری شوند.

در چنین شرایطی، نمونه‌گیری در خانه یا منتظرماندن برای جواب کافی نیست. مراجعه سریع به اورژانس یا مرکز درمانی می‌تواند برای تشخیص و درمان به‌موقع ضروری باشد.