آزمایش‌های مهم و پرکاربرد در تخصص زنان و زایمان

تأخیر قاعدگی می‌تواند علت‌های متفاوتی داشته باشد؛ از بارداری و استرس تا تغییر وزن، اختلالات تیروئید، تخمدان پلی‌کیستیک، مصرف بعضی داروها یا تغییرات طبیعی هورمونی. وقتی احتمال بارداری وجود داشته باشد، β-hCG معمولاً یکی از اولین تست‌هایی است که پزشک تجویز می‌کند.

منفی‌بودن آزمایش در روزهای خیلی ابتدایی، همیشه به معنی رد قطعی بارداری نیست. متخصص زنان با توجه به زمان آخرین قاعدگی، علائم و در صورت نیاز، تکرار آزمایش یا سونوگرافی تصمیم می‌گیرد.

NIPT، دابل مارکر و کواد مارکر در گروه تست‌های غربالگری قرار می‌گیرند. این تست‌ها احتمال وجود بعضی اختلالات کروموزومی را برآورد می‌کنند، اما درباره ابتلای قطعی جنین حکم نهایی نمی‌دهند.

CVS یک روش تشخیصی است که با نمونه‌برداری از پرزهای جفتی انجام می‌شود. این روش برای همه بارداری‌ها لازم نیست و پزشک معمولاً آن را در شرایطی مانند نتیجه پرخطر غربالگری، سابقه خانوادگی مشخص یا شک جدی پزشکی مطرح می‌کند.

خیر. «پرخطر» به معنی بالاتر بودن احتمال نسبت به جمعیت عمومی است، نه تشخیص قطعی. نتیجه غربالگری باید با سن بارداری، سونوگرافی، سابقه خانوادگی و نظر متخصص زنان یا مشاور ژنتیک بررسی شود.

بعضی خانواده‌ها پس از دریافت نتیجه پرخطر، نیاز به تست تشخیصی دقیق‌تر دارند و بعضی دیگر با توجه به مجموع اطلاعات، مسیر دیگری را انتخاب می‌کنند. تصمیم‌گیری باید آگاهانه و بدون تفسیر عجولانه یک عدد یا گزارش باشد.

الگوی قاعدگی، وزن، آکنه، موهای زائد، ریزش مو، برنامه بارداری و نتیجه سونوگرافی در انتخاب آزمایش نقش دارند. پزشک ممکن است FSH، LH، استرادیول، پرولاکتین، TSH، تستوسترون، DHEA-S یا SHBG را تجویز کند تا مسیر هورمونی دقیق‌تر بررسی شود.

هیچ‌کدام از این آزمایش‌ها به‌تنهایی سندرم تخمدان پلی‌کیستیک را ثابت نمی‌کنند. تشخیص از ترکیب علائم، معاینه، آزمایش‌ها و گاهی سونوگرافی به دست می‌آید.

AMH بیشتر درباره ذخیره تخمدان اطلاعات می‌دهد و در بعضی ارزیابی‌های ناباروری یا برنامه‌ریزی درمان کاربرد دارد. این تست می‌تواند به متخصص کمک کند تا پاسخ احتمالی تخمدان به بعضی درمان‌ها را بهتر پیش‌بینی کند.

اما AMH معادل کیفیت تخمک، زمان قطعی یائسگی یا تضمین بارداری طبیعی نیست. سن، تخمک‌گذاری، وضعیت رحم و لوله‌ها، وضعیت باروری همسر و عوامل متعدد دیگر در شانس بارداری اثر دارند.

میزان FSH، LH، استرادیول و پروژسترون در طول چرخه قاعدگی تغییر می‌کند. به همین دلیل، پزشک ممکن است برای هر تست روز مشخصی از چرخه را توصیه کند تا نتیجه با سؤال پزشکی مورد نظر هماهنگ باشد.

نمونه‌گیری در زمان نامناسب می‌تواند نتیجه‌ای ایجاد کند که تفسیر آن دشوار یا گمراه‌کننده باشد. پیش از مراجعه، روز شروع آخرین قاعدگی و داروهای هورمونی مصرفی را آماده داشته باشید.

خیر. این نشانگرها به‌تنهایی ابزار تشخیص قطعی سرطان نیستند. CA 125 ممکن است در شرایط غیرسرطانی مانند آندومتریوز، عفونت‌های لگنی، بارداری یا بعضی بیماری‌های دیگر هم تغییر کند. HE4 نیز فقط بخشی از اطلاعات مورد نیاز پزشک است.

وقتی توده تخمدان یا لگن دیده می‌شود، پزشک نتیجه این تست‌ها را با معاینه، سونوگرافی، تصویربرداری، سن بیمار و روند تغییرات کنار هم می‌گذارد. بالا یا پایین بودن یک عدد، بدون این اطلاعات، نباید باعث نتیجه‌گیری قطعی شود.

پاپ اسمیر سلول‌های دهانه رحم را از نظر تغییرات احتمالی بررسی می‌کند. ژنوتایپینگ HPV به دنبال شناسایی تیپ‌های ویروس پاپیلومای انسانی است که بعضی از آن‌ها با خطر بالاتر تغییرات دهانه رحم ارتباط دارند.

ممکن است پزشک بسته به سن، نتیجه قبلی، سابقه بیمار و ظاهر دهانه رحم، یکی از این تست‌ها یا هر دو را تجویز کند. نتیجه مثبت HPV به‌تنهایی به معنی سرطان نیست، اما می‌تواند نیاز به پیگیری منظم‌تر را نشان دهد.

نه. تست‌های مربوط به عفونت‌هایی مانند توکسوپلاسما، سرخجه و CMV برای همه مادران باردار به یک شکل تجویز نمی‌شوند. متخصص زنان با توجه به سابقه واکسیناسیون، علائم، تماس‌های احتمالی، سن بارداری و نتیجه بعضی سونوگرافی‌ها درباره آن‌ها تصمیم می‌گیرد.

پیش از انجام هر پنل عفونی، بهتر است مشخص باشد پزشک دنبال پاسخ چه پرسشی است. نتیجه مثبت بعضی آنتی‌بادی‌ها ممکن است فقط نشانه تماس قدیمی یا ایمنی باشد و لزوماً نشان‌دهنده عفونت فعال در بارداری نیست.

اساساً سقط مکرر علت واحدی ندارد. وضعیت رحم، عوامل ژنتیکی، اختلالات هورمونی، تیروئید، بعضی اختلالات انعقادی، بیماری‌های خودایمنی و شرایط مربوط به هر بارداری می‌توانند در مسیر بررسی اثر داشته باشند.

به همین دلیل، Anti-Cardiolipin، LA، پروتئین C و S یا بررسی‌های هورمونی برای همه خانم‌ها با یک نسخه ثابت تجویز نمی‌شوند. متخصص زنان بر اساس تعداد و زمان سقط‌ها، سابقه لخته خون، بیماری‌های قبلی و نتایج قبلی، مسیر منطقی بررسی را تعیین می‌کند.

بسیاری از آزمایش‌های خونی مانند β-hCG، CBC، فریتین، هورمون‌ها، تست‌های تیروئید، قند خون، بعضی بررسی‌های عفونی و نشانگرهای توموری را می‌توان با نمونه‌گیری در خانه یا محل کار انجام داد. این خدمت برای خانم‌های شاغل، مادران باردار یا افرادی که رفت‌وآمد برایشان دشوار است، کاربردی است.

اما پاپ اسمیر، نمونه‌گیری GBS، کشت ادرار، CVS و بعضی نمونه‌های تخصصی باید در شرایط مناسب و با روش مشخص انجام شوند. پیش از ثبت خدمت، نوع تست و شیوه صحیح آماده‌سازی یا جمع‌آوری نمونه را از آزمایشگاه بپرسید.

بیمار می‌تواند نتیجه بسیاری از آزمایش‌ها را در سایت آزمایشگاه نانو ارومیه مشاهده کند. برای ویزیت، نسخه چاپی یا تصویر واضح نتایج را همراه داشته باشید؛ به‌ویژه اگر آزمایش‌های قبلی، گزارش سونوگرافی، نتیجه پاپ اسمیر یا فهرست داروهای مصرفی دارید.

در مواردی مانند ناباروری، اختلال قاعدگی، تیروئید، سقط مکرر یا پیگیری توده‌های لگنی، مقایسه نتیجه‌های قبلی با آزمایش جدید برای پزشک ارزش زیادی دارد. فقط جواب آخر را همراه نبرید.

خون‌ریزی شدید واژینال، درد ناگهانی و شدید لگن یا شکم، خون‌ریزی در بارداری، درد شانه همراه با تأخیر قاعدگی و تست بارداری مثبت، تب پس از زایمان یا جراحی، سرگیجه شدید، غش، تنگی نفس یا ترشح بدبو همراه با درد لگن نیازمند ارزیابی سریع هستند.

در این موقعیت‌ها، منتظر نمونه‌گیری در منزل یا آماده‌شدن جواب آزمایش نمانید. مراجعه فوری به اورژانس یا مرکز درمانی می‌تواند از تأخیر در تشخیص و درمان جلوگیری کند.