آزمایش‌های مهم و پرکاربرد در هماتولوژی و آنکولوژی

کم‌خونی یک تشخیص نهایی نیست و علت‌های متفاوتی دارد. فریتین بیشتر ذخایر آهن را نشان می‌دهد، اما کم‌خونی می‌تواند به کمبود B12 یا فولات، بیماری‌های مزمن، خون‌ریزی، اختلالات ارثی هموگلوبین، بیماری کلیه یا مشکلات مغز استخوان نیز مربوط باشد.

پزشک معمولاً CBC و شاخص‌های گلبول قرمز را نقطه شروع قرار می‌دهد و سپس بر اساس الگوی نتایج، علائم و سابقه فرد تصمیم می‌گیرد فریتین، B12، فولات، الکتروفورز هموگلوبین یا بررسی‌های دیگر لازم هستند یا نه.

الکتروفورز هموگلوبین برای بررسی ساختار و انواع هموگلوبین به کار می‌رود و در تشخیص بعضی اختلالات ارثی مانند تالاسمی یا هموگلوبینوپاتی‌ها کاربرد دارد. G6PD یک آنزیم داخل گلبول قرمز است که کمبود آن در شرایط مشخص می‌تواند باعث تخریب گلبول‌های قرمز شود.

بنابراین هر دو تست ممکن است در مسیر بررسی کم‌خونی مطرح شوند، اما به پرسش‌های کاملاً متفاوتی پاسخ می‌دهند. انتخاب آن‌ها به الگوی CBC، سابقه خانوادگی، قومیت، داروها و نشانه‌های بیمار بستگی دارد.

الکتروفورز پروتئین در بعضی موارد کم‌خونی نامشخص، افزایش پروتئین خون، درد استخوان، اختلال عملکرد کلیه یا شک به بیماری‌های پلاسماسل مطرح می‌شود. B2M و LDH نیز می‌توانند در بعضی بیماری‌های خونی یا بدخیمی‌ها برای ارزیابی و پیگیری به کار روند.

این تست‌ها به‌تنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمی‌کنند. نتیجه غیرطبیعی ممکن است به آزمایش‌های دقیق‌تر، بررسی مغز استخوان، تصویربرداری یا ارزیابی فوق‌تخصصی نیاز داشته باشد.

JAK2 یک تست ژنتیکی عمومی یا چکاپ خانوادگی نیست. متخصص معمولاً وقتی آن را تجویز می‌کند که افزایش پایدار گلبول قرمز، پلاکت یا بعضی سلول‌های خونی دیده شود، یا الگوی آزمایش و علائم بیمار احتمال بیماری‌های میلوپرولیفراتیو را مطرح کند.

مثبت‌شدن این تست باید در کنار CBC، معاینه، سابقه لخته خون، سطح بعضی شاخص‌ها و گاهی بررسی مغز استخوان تفسیر شود. منفی‌بودن آن نیز همه علت‌های اختلال سلول‌های خونی را رد نمی‌کند.

در بیشتر موارد خیر. CEA، AFP، CA19-9، CA125، HE4، CA15-3 و سایر مارکرها ممکن است در بیماری‌های غیرسرطانی نیز تغییر کنند و گاهی در مراحل ابتدایی سرطان طبیعی باشند. به همین دلیل، افزایش یا طبیعی‌بودن یک مارکر به‌تنهایی وجود یا نبود سرطان را مشخص نمی‌کند.

پزشک معمولاً این تست‌ها را برای یک پرسش روشن تجویز می‌کند؛ مانند پیگیری یک سرطان شناخته‌شده، ارزیابی یک یافته تصویربرداری یا بررسی پاسخ به درمان. انجام بی‌هدف مارکرهای متعدد می‌تواند نتیجه‌های نگران‌کننده اما غیرقابل‌تفسیر ایجاد کند.

خیر. این شاخص‌ها ممکن است در التهاب، عفونت، بیماری‌های کبدی، بعضی مشکلات خوش‌خیم یا عوامل دیگری هم تغییر کنند. برای نمونه، CA125 در بعضی بیماری‌های غیرسرطانی لگن و CEA در افراد سیگاری یا بعضی مشکلات گوارشی نیز ممکن است افزایش پیدا کند.

وقتی یک مارکر بالا باشد، پزشک آن را با علائم، معاینه، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن، MRI، آندوسکوپی یا نمونه‌برداری کنار هم می‌گذارد. تصمیم‌گیری درباره تشخیص یا درمان هرگز نباید فقط بر پایه یک عدد در برگه آزمایش باشد.

بعضی داروهای ضدسرطان، درمان‌های هدفمند، درمان‌های هورمونی یا داروهای تضعیف‌کننده ایمنی می‌توانند بر عملکرد کبد، کلیه و سلول‌های خون اثر بگذارند. نتیجه CBC، کراتینین، LFT و آلبومین به پزشک کمک می‌کند درمان را متناسب‌تر و ایمن‌تر برنامه‌ریزی کند.

بررسی هپاتیت B، هپاتیت C و HIV نیز در بعضی بیماران پیش از شروع درمان اهمیت پیدا می‌کند. نتیجه غیرطبیعی همیشه به معنی توقف درمان نیست؛ گاهی فقط به برنامه پایش دقیق‌تر یا هماهنگی با متخصص دیگر نیاز است.

بخش زیادی از آزمایش‌های خونی این صفحه مانند CBC، فریتین، B12، فولات، مارکرهای توموری، عملکرد کلیه و کبد، تست‌های ویروسی و بعضی بررسی‌های انعقادی می‌توانند در شرایط مناسب با نمونه‌گیری در خانه یا محل کار انجام شوند.

با این حال، بعضی تست‌های تخصصی مانند JAK2 یا الکتروفورز پروتئین ممکن است نیاز به هماهنگی بیشتر درباره شرایط نمونه و زمان انتقال داشته باشند. نمونه‌برداری مغز استخوان، تصویربرداری، آندوسکوپی و بسیاری از ارزیابی‌های تشخیصی سرطان نیز در خانه انجام نمی‌شوند.

بیمار می‌تواند نتیجه بسیاری از آزمایش‌ها را در سایت آزمایشگاه نانو ارومیه مشاهده کند. برای ویزیت، نسخه چاپی یا تصویر واضح جواب‌ها را همراه داشته باشید؛ به‌ویژه اگر CBCهای قبلی، گزارش تصویربرداری، جواب نمونه‌برداری، گزارش مغز استخوان، نسخه‌های درمانی یا فهرست داروهای مصرفی را دارید.

در کم‌خونی، بیماری‌های خونی، درمان سرطان و پیگیری بعد از درمان، روند تغییرات از یک نتیجه منفرد مهم‌تر است. تاریخ هر آزمایش و زمان شروع یا تغییر داروها را نیز مشخص کنید تا پزشک بتواند نتیجه‌ها را دقیق‌تر مقایسه کند.

خون‌ریزی کنترل‌نشده، کبودی‌های گسترده و ناگهانی، تنگی نفس جدید یا رو به افزایش، درد قفسه سینه، ضعف شدید، گیجی، کاهش سطح هوشیاری، خون در ادرار یا مدفوع، یا تب و لرز در فردی که شیمی‌درمانی یا درمان تضعیف‌کننده ایمنی دریافت می‌کند، نیازمند ارزیابی سریع هستند.

در طول درمان سرطان، تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر می‌تواند نشانه عفونت مهم باشد و نباید منتظر نمونه‌گیری در منزل یا آماده‌شدن جواب آزمایش ماند. برای این وضعیت با تیم درمان یا اورژانس تماس بگیرید.