آزمایش‌های مهم و پرکاربرد در روماتولوژی

دردی که همراه با تورم واقعی مفصل، گرمی، خشکی صبحگاهی طولانی، بیدارشدن از خواب به علت درد، درگیری چند مفصل یا بهبود نسبی با حرکت باشد، ارزش بررسی دقیق‌تری دارد. علائمی مانند تب، کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی شدید، بثورات پوستی، زخم‌های دهانی تکرارشونده یا تغییر رنگ انگشت‌ها در سرما نیز می‌توانند اطلاعات مهمی به پزشک بدهند.

در مقابل، همه دردهای مفصل نشانه بیماری خود-ایمنی نیستند. آسیب‌های ورزشی، آرتروز، کمبود ویتامین D، فشار مکانیکی، مشکلات ستون فقرات و بعضی عفونت‌ها هم ممکن است درد مشابهی ایجاد کنند. معاینه برای جداکردن این مسیرها ضروری است.

Anti-CCP از تست‌های مهم در بررسی آرتریت روماتوئید است، اما مثبت‌بودن آن به‌تنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمی‌کند. پزشک به محل درد، تورم مفصل، خشکی صبحگاهی، مدت علائم، سابقه بیماری و نتایج معاینه توجه می‌کند.

در بعضی افراد، آنتی‌بادی ممکن است پیش از بروز التهاب واضح دیده شود و در بعضی بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید هم نتیجه منفی باشد. به همین دلیل، Anti-CCP بیشتر یک ابزار برای کامل‌کردن تصویر تشخیصی است، نه پاسخ نهایی.

نه همیشه. ANA می‌تواند در بیماری‌هایی مانند لوپوس، شوگرن و اسکلرودرمی دیده شود، اما گاهی در افراد بدون بیماری فعال نیز مثبت است. مقدار نتیجه، الگوی گزارش‌شده و مهم‌تر از همه علائم فرد، روی ارزش بالینی آن اثر می‌گذارند.

وقتی ANA همراه با علائمی مانند درد و تورم مفصل، حساسیت به نور، ضایعات پوستی، خشکی شدید چشم و دهان، تب‌های مکرر یا تغییرات آزمایش خون باشد، پزشک ممکن است تست‌های تکمیلی مانند Anti-dsDNA، C3، C4، SSA/SSB یا سایر بررسی‌ها را تجویز کند.

HLA-B27 یک نشانگر ژنتیکی است که در بعضی بیماری‌های التهابی ستون فقرات و مفاصل دیده می‌شود. وجود آن می‌تواند احتمال اسپوندیلوآرتریت را در فردی با کمردرد التهابی، خشکی طولانی صبحگاهی، درد باسن یا التهاب چشم بیشتر کند.

داشتن HLA-B27 به این معنا نیست که فرد حتماً بیمار خواهد شد. از طرف دیگر، منفی‌بودن آن نیز همه بیماری‌های التهابی ستون فقرات را رد نمی‌کند. پزشک نتیجه را همراه با معاینه، CRP و تصویربرداری تفسیر می‌کند.

C3 و C4 بخشی از سیستم دفاعی بدن هستند. پایین‌بودن آن‌ها گاهی نشان می‌دهد سیستم ایمنی در یک فرایند التهابی یا خودایمنی فعال شده است؛ به‌ویژه در بعضی بیماران مبتلا به لوپوس و درگیری کلیه.

این نتایج فقط در کنار سایر داده‌ها معنا پیدا می‌کنند. تغییر C3 یا C4 می‌تواند به پزشک برای پیگیری روند بیماری کمک کند، اما به‌تنهایی برای تشخیص یا تعیین شدت بیماری کافی نیست.

بعضی داروهای روماتولوژی روی سیستم ایمنی اثر می‌گذارند یا نیاز به پایش عملکرد کبد و کلیه دارند. پزشک ممکن است پیش از شروع درمان، CBC، LFT، کراتینین و آزمایش‌های هپاتیت B و C را تجویز کند تا خطرهای قابل پیش‌بینی را زودتر شناسایی کند.

نتیجه غیرطبیعی همیشه به معنی ممنوع‌بودن درمان نیست. گاهی فقط نیاز به بررسی بیشتر، مشورت با پزشک دیگر، انتخاب داروی متفاوت یا برنامه پایش دقیق‌تر وجود دارد.

بعضی بیماری‌های التهابی روده می‌توانند با درد مفصل، کمردرد التهابی یا التهاب چشم همراه باشند. در فردی که اسهال طول‌کشیده، دل‌درد، خون یا مخاط در مدفوع، کاهش وزن یا درد مفصل دارد، پزشک ممکن است کالپروتکتین مدفوع را تجویز کند.

این تست تشخیص قطعی بیماری روده‌ای نمی‌دهد، اما می‌تواند به تشخیص تفاوت میان التهاب واقعی روده و بعضی مشکلات عملکردی کمک کند. بر اساس نتیجه و علائم، احتمال دارد ارزیابی گوارش هم لازم شود.

بیشتر تست‌های ایمنی و التهابی مانند ANA، Anti-CCP، Anti-dsDNA، HLA-B27، CRP و کمپلمان‌ها معمولاً ناشتایی نیاز ندارند. با این حال، وقتی هم‌زمان تست‌های دیگری مانند قند خون یا پنل متابولیک تجویز شده باشند، شرایط مراجعه ممکن است تغییر کند.

زمان‌بندی مصرف داروها نیز گاهی مهم است. پیش از نمونه‌گیری، پزشک و آزمایشگاه باید از داروهای مصرفی، مکمل‌ها، داروهای گیاهی و درمان‌های تزریقی اطلاع داشته باشند.

بیشتر آزمایش‌های خونی این صفحه، از جمله آنتی‌بادی‌ها، CRP، CBC، بررسی‌های کبد و کلیه و تست‌های ویروسی، از طریق نمونه‌گیری در خانه یا محل کار قابل انجام هستند. این خدمت برای بیمارانی که درد و محدودیت حرکت دارند یا درگیر رفت‌وآمدهای مکرر درمانی هستند، می‌تواند مسیر پیگیری را ساده‌تر کند.

نمونه مدفوع برای کالپروتکتین باید با روش درست جمع‌آوری و طبق راهنمای آزمایشگاه تحویل داده شود. در صورت وجود تورم شدید و دردناک مفصل همراه با تب، نمونه‌گیری در خانه اولویت ندارد و مراجعه حضوری فوری لازم است.

نتیجه بسیاری از آزمایش‌ها در سایت آزمایشگاه نانو ارومیه قابل مشاهده است. بیمار می‌تواند جواب را در حساب کاربری خود بررسی کند و برای ویزیت بعدی، نسخه چاپی یا تصویر آن را همراه داشته باشد.

در بیماری‌های روماتولوژی، نگه‌داشتن جواب‌های قبلی اهمیت زیادی دارد. تغییرات CRP، CBC، C3، C4، عملکرد کلیه یا کبد در طول زمان می‌تواند برای ارزیابی پاسخ به درمان یا فعالیت بیماری ارزشمندتر از یک نتیجه منفرد باشد.

مفصلی که ناگهان بسیار دردناک، متورم، قرمز و گرم شده است، به‌ویژه اگر با تب، لرز، ضعف شدید یا ناتوانی در حرکت همراه باشد، باید سریع ارزیابی شود. این حالت می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد و گاهی نیازمند رسیدگی فوری است.

همچنین درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف ناگهانی یک سمت بدن، کاهش ناگهانی بینایی یا سردرد شدید جدید را نباید صرفاً به بیماری روماتولوژی نسبت داد. در این موارد، مراجعه سریع به مرکز درمانی اهمیت دارد.