آزمایش‌های مهم و پرکاربرد در تخصص ریه

خیر. خیلی از علائم تنفسی ابتدا با شرح حال، معاینه، گوش‌دادن به صدای ریه، اندازه‌گیری اکسیژن خون، عکس قفسه سینه یا تست عملکرد ریه بررسی می‌شوند. آزمایش خون زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کند که پزشک بخواهد درباره عفونت، التهاب، آلرژی، کم‌خونی، بیماری خودایمنی یا علت دیگری که می‌تواند بر تنفس اثر بگذارد، اطلاعات تکمیلی داشته باشد.

برای مثال، سرفه‌ای که بعد از سرماخوردگی شروع شده و در حال بهترشدن است، الزاماً به یک پنل بزرگ آزمایش نیاز ندارد. اما سرفه طول‌کشیده، کاهش وزن، تب، خلط خونی، تنگی نفس پیشرونده یا تکرار عفونت‌های ریوی، مسیر بررسی را جدی‌تر می‌کند.

پالس‌اکسی‌متر فقط درصد اشباع اکسیژن خون را به‌صورت تقریبی نشان می‌دهد و برای بررسی سریع بسیار مفید است. اما آزمایش گاز خون شریانی اطلاعات گسترده‌تری می‌دهد: میزان اکسیژن، دی‌اکسیدکربن و وضعیت اسید و باز خون را بررسی می‌کند.

به همین دلیل، ABG بیشتر در شرایطی مانند تنگی نفس قابل‌توجه، تشدید شدید بیماری انسدادی ریه، نارسایی تنفسی یا نگرانی از افزایش دی‌اکسیدکربن تجویز می‌شود. این آزمایش معمولاً نمونه‌گیری ساده و روتین خانگی نیست و باید در شرایط مناسب انجام شود.

در همه بیماران مبتلا به آسم، علت آلرژی نقش اصلی ندارد. اما وقتی خس‌خس سینه، عطسه، آبریزش بینی، خارش، گرفتگی بینی یا تشدید علائم پس از تماس با گردوغبار، حیوانات، گرده گیاهان یا بعضی مواد دیده می‌شود، پزشک ممکن است IgE، ECP یا ALEX2 را تجویز کند.

نتیجه مثبت یک تست آلرژی فقط زمانی مهم است که با علائم واقعی بیمار هماهنگ باشد. داشتن حساسیت آزمایشگاهی به یک ماده، بدون بروز علامت در زندگی روزمره، همیشه به معنی علت اصلی آسم نیست.

وقتی فردی در سن پایین دچار آمفیزم، بیماری انسدادی ریه یا تنگی نفس مزمن شده باشد، به‌ویژه اگر سابقه سیگار کم باشد یا اعضای خانواده سابقه مشکلات ریوی یا کبدی مشابه داشته باشند، پزشک ممکن است A1AT را بررسی کند.

این آزمایش برای همه افراد مبتلا به سرفه یا خس‌خس سینه لازم نیست. هدف آن پیدا کردن یک علت ارثی و کمتر شایع در بیمارانی است که الگوی بیماری‌شان با عوامل معمول همخوانی کامل ندارد.

در صورت شک به سل فعال، نوع نمونه اهمیت زیادی دارد. PCR سل معمولاً روی نمونه تنفسی یا نمونه‌ای که پزشک مناسب می‌داند انجام می‌شود و می‌تواند وجود ماده ژنتیکی باکتری سل را بررسی کند. ADA هم بیشتر در بعضی مایعات بدن، مانند مایع اطراف ریه، برای کمک به ارزیابی موارد مشکوک استفاده می‌شود.

هیچ‌کدام از این آزمایش‌ها به‌تنهایی تمام مسیر تشخیص را کامل نمی‌کنند. علائم، عکس یا سی‌تی‌اسکن قفسه سینه، نوع نمونه، بررسی‌های میکروبیولوژی و ارزیابی پزشک همگی در تشخیص نقش دارند.

بعضی بیماری‌های بافت همبند و خودایمنی می‌توانند با سرفه خشک، تنگی نفس تدریجی، تغییرات در سی‌تی‌اسکن ریه یا بیماری بینابینی ریه همراه باشند. در چنین شرایطی، آزمایش‌هایی مانند ANA، ANCA، Scl-70، SSA/SSB یا Anti-CCP می‌توانند سرنخ‌هایی درباره علت زمینه‌ای بدهند.

مثبت‌بودن این تست‌ها بدون علائم و معاینه مناسب، به‌تنهایی بیماری را ثابت نمی‌کند. گاهی متخصص ریه برای تفسیر دقیق‌تر، بیمار را هم‌زمان به روماتولوژی ارجاع می‌دهد تا نتیجه‌ها با وضعیت مفصل، پوست، چشم، کلیه و دیگر اعضای بدن بررسی شوند.

نه. دی‌دایمر بالا فقط نشان می‌دهد فرایند تجزیه لخته در بدن افزایش یافته است و می‌تواند در عفونت، التهاب، جراحی اخیر، بارداری، سن بالا و شرایط دیگر هم دیده شود. پزشک این آزمایش را در کنار احتمال بالینی، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری بررسی می‌کند.

با این حال، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه که با نفس‌کشیدن بدتر می‌شود، سرفه خونی، غش یا ورم و درد یک‌طرفه پا، علائمی هستند که باید سریع ارزیابی شوند. در این وضعیت‌ها، منتظر نمونه‌گیری در منزل یا جواب یک آزمایش نمانید.

تنگی نفس همیشه از ریه شروع نمی‌شود. نارسایی قلبی، اختلالات قلبی یا تجمع مایع در بدن هم ممکن است با احساس کمبود هوا، خستگی، ورم پا یا تشدید تنگی نفس هنگام درازکشیدن همراه باشند.

NT-proBNP می‌تواند در کنار معاینه، نوار قلب، اکوکاردیوگرافی و بررسی‌های دیگر به پزشک کمک کند مسیر قلبی و ریوی را بهتر از هم جدا کند. این تست به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد و باید با وضعیت بیمار تفسیر شود.

بعضی افراد به‌دلیل تماس شغلی، سیگار، بیماری‌های زمینه‌ای، مشکلات ساختاری ریه یا کودکان خردسال در خانه، بیشتر دچار عفونت تنفسی می‌شوند. اما وقتی پنومونی یا عفونت‌های شدید و غیرمعمول تکرار شوند، پزشک ممکن است وضعیت ایمنی بدن را نیز بررسی کند.

آزمایش‌هایی مانند IgG و IgA می‌توانند بخشی از این بررسی باشند. نتیجه آن‌ها در کنار تاریخچه عفونت، واکسن‌ها، داروها و وضعیت کلی بدن معنا پیدا می‌کند و معمولاً به‌تنهایی برای تشخیص نقص ایمنی کافی نیست.

بعضی داروهای درمان بیماری‌های بینابینی ریه، بیماری‌های خودایمنی یا سل، می‌توانند بر کبد و کلیه اثر بگذارند یا در صورت وجود عفونت ویروسی پنهان، نیاز به احتیاط بیشتری داشته باشند. به همین علت، ممکن است پزشک LFT، کراتینین و آزمایش‌های هپاتیت B و C را پیش از شروع درمان یا در طول پیگیری تجویز کند.

این بررسی‌ها برای همه بیماران تنفسی لازم نیستند. هدف، انتخاب داروی مناسب‌تر و جلوگیری از عوارض قابل پیش‌بینی در بیمارانی است که به درمان‌های خاص نیاز دارند.

بسیاری از آزمایش‌های خونی مانند CBC، CRP، IgE، ECP، آنتی‌بادی‌های خودایمنی، بررسی کلیه و کبد، و بعضی تست‌های ویروسی می‌توانند با نمونه‌گیری در خانه یا محل کار انجام شوند. این امکان برای سالمندان، بیماران دارای محدودیت حرکتی یا افرادی که تنگی نفس آن‌ها رفت‌وآمد را دشوار می‌کند، می‌تواند کمک‌کننده باشد.

اما ABG، نمونه‌های تنفسی برای PCR سل، بررسی مایع اطراف ریه و ارزیابی‌های اورژانسی شرایط متفاوتی دارند. برای این موارد، مسیر نمونه‌گیری باید دقیقاً مطابق نظر پزشک و راهنمای آزمایشگاه تنظیم شود.

در آزمایشگاه نانو ارومیه، نتیجه بسیاری از آزمایش‌ها در سایت نانو قابل مشاهده است و بیمار می‌تواند بدون مراجعه حضوری آن را بررسی کند. برای ویزیت بعدی، نتیجه را همراه داشته باشید تا متخصص ریه آن را در کنار عکس قفسه سینه، سی‌تی‌اسکن، تست تنفس، داروهای مصرفی و علائم شما تفسیر کند.

در بیماری‌های مزمن ریوی، روند نتایج گاهی از یک عدد منفرد مهم‌تر است. نگه‌داشتن جواب‌های قبلی می‌تواند به پزشک نشان دهد التهاب، عملکرد اعضای بدن یا عوارض دارویی در چه مسیری تغییر کرده‌اند.

تنگی نفس ناگهانی یا رو به افزایش، کبودی لب‌ها، درد شدید قفسه سینه، گیجی، ناتوانی در حرف‌زدن به‌دلیل کمبود هوا، سرفه خونی، تب بالا همراه با بدحالی یا افت واضح اکسیژن خون، نیازمند ارزیابی فوری هستند.

در این شرایط، منتظر جواب آزمایش نمانید و از خدمات اورژانسی یا نزدیک‌ترین مرکز درمانی کمک بگیرید.