آزمایش‌های مهم و پرکاربرد در روان‌پزشکی

خیر. روان‌پزشک برای تشخیص این اختلالات با بیمار گفت‌وگو می‌کند، علائم و مدت آن‌ها را می‌سنجد، سابقه فردی و خانوادگی را بررسی می‌کند و اثر مشکل بر خواب، کار، روابط و زندگی روزمره را در نظر می‌گیرد. هیچ آزمایش خونی وجود ندارد که به‌تنهایی افسردگی، اضطراب یا اختلال دوقطبی را قطعی تأیید کند.

نقش آزمایش بیشتر این است که علت‌های جسمیِ مشابه را بررسی کند یا ایمنی درمان دارویی را بسنجد. برای مثال، کم‌کاری تیروئید، کم‌خونی یا کمبود ویتامین B12 می‌توانند با خستگی، کندی، کاهش تمرکز یا افت انرژی همراه باشند.

گاهی علائم روانی و جسمی روی هم می‌افتند. فردی که از بی‌خوابی، بی‌انگیزگی یا تمرکز پایین شکایت دارد، ممکن است هم‌زمان کم‌خونی، اختلال تیروئید، کمبود آهن یا کمبود ویتامین داشته باشد. پزشک برای هر بیمار به یک فهرست ثابت از آزمایش‌ها نیاز ندارد؛ انتخاب تست به علائم و سابقه او بستگی دارد.

هدف از این بررسی‌ها این نیست که مشکل روانی را کم‌اهمیت نشان دهد. برعکس، پیدا کردن یک عامل جسمیِ قابل درمان می‌تواند از تأخیر در بهبود و مصرف داروی نامناسب جلوگیری کند.

بعضی داروهای ضدروان‌پریشی ممکن است روی وزن، سوخت‌وساز بدن، قند خون یا پرولاکتین اثر بگذارند. به همین دلیل، روان‌پزشک ممکن است پیش از شروع دارو یا در طول درمان، قند خون ناشتا، HbA1c یا پرولاکتین را تجویز کند.

افزایش پرولاکتین می‌تواند در بعضی افراد با تغییرات قاعدگی، ترشح پستان، کاهش میل جنسی یا مشکلات دیگر همراه شود. این علائم را نباید خودسرانه با قطع دارو پاسخ داد؛ پزشک می‌تواند درباره ادامه، تغییر دوز یا جایگزینی درمان تصمیم بگیرد.

لیتیوم داروی مؤثری برای بعضی افراد مبتلا به اختلال دوقطبی است، اما فاصله میان مقدار مؤثر و مقدار بالقوه سمی آن محدود است. به همین دلیل، سطح لیتیوم باید در زمان درست و طبق برنامه‌ای که روان‌پزشک تعیین می‌کند اندازه‌گیری شود.

زمان آخرین دوز دارو، مقدار آب مصرفی، بیماری‌های همراه با اسهال یا استفراغ، بعضی داروهای دیگر و عملکرد کلیه می‌توانند بر مقدار لیتیوم اثر بگذارند. برای انجام این آزمایش، دوز دارو را جابه‌جا نکنید و بدون توصیه پزشک آن را قطع نکنید.

لیتیوم از مسیر کلیه دفع می‌شود و عملکرد کلیه می‌تواند بر مقدار آن در خون اثر بگذارد. اختلالات تیروئید نیز در بعضی افراد هنگام درمان با لیتیوم نیاز به پیگیری دارند. سدیم و وضعیت آب بدن هم به‌ویژه در شرایط کم‌آبی، مصرف داروهای خاص یا بیماری‌های گوارشی اهمیت پیدا می‌کنند.

برای همین، روان‌پزشک ممکن است علاوه بر سطح لیتیوم، کراتینین، BUN، TSH، T4 و سدیم را در زمان‌های مشخص تجویز کند. برنامه دقیق هر بیمار به دوز دارو، وضعیت کلیه، سن و دیگر داروهای مصرفی او وابسته است.

به‌طور معمول خیر. قطع ناگهانی داروهای روان‌پزشکی می‌تواند علائم را تشدید کند یا عوارض ایجاد کند. فقط زمانی دارو را تغییر دهید که روان‌پزشک یا پزشک معالج دستور مشخص داده باشد.

مهم‌تر از قطع دارو، ثبت دقیق اطلاعات است: نام دارو، دوز مصرفی، ساعت آخرین نوبت، مکمل‌ها، داروهای بدون نسخه و حتی داروهای گیاهی را به آزمایشگاه و پزشک اعلام کنید. این اطلاعات به تفسیر درست نتیجه، به‌خصوص در آزمایش لیتیوم و بعضی تست‌های هورمونی، کمک می‌کند.

بله. در افرادی که احتمال بارداری دارند، آگاهی از وضعیت بارداری می‌تواند روی انتخاب دارو، میزان مصرف یا زمان‌بندی درمان اثر بگذارد. این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که پزشک در حال بررسی شروع یک داروی جدید یا تغییر درمان باشد.

این آزمایش با رعایت حریم خصوصی انجام می‌شود و نتیجه آن فقط یکی از اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری درمانی است. بیمار باید درباره احتمال بارداری، روش‌های پیشگیری و برنامه بارداری آینده با پزشک خود صادقانه گفت‌وگو کند.

بیشتر آزمایش‌های خونی این صفحه، مانند CBC، تیروئید، قند خون، HbA1c، پرولاکتین، عملکرد کلیه و کبد، در خانه یا محل کار قابل نمونه‌گیری هستند. این امکان برای فردی که مشغله زیاد، محدودیت رفت‌وآمد یا مشکل جسمی دارد، می‌تواند روند پیگیری درمان را ساده‌تر کند.

برای آزمایش لیتیوم، زمان نمونه‌گیری اهمیت ویژه دارد. پیش از ثبت نمونه‌گیری، باید زمان دقیق مورد نظر روان‌پزشک را با آزمایشگاه هماهنگ کنید تا نتیجه قابل تفسیر باشد.

نتیجه بسیاری از آزمایش‌ها از طریق سایت آزمایشگاه نانو ارومیه قابل مشاهده است و بیمار می‌تواند بدون مراجعه حضوری، جواب را بررسی کند. برای ویزیت بعدی، نسخه چاپی یا تصویر نتیجه را همراه داشته باشید تا روان‌پزشک بتواند آن را کنار علائم، داروها و نتایج قبلی ارزیابی کند.

در درمان‌های طولانی‌مدت، روند تغییرات معمولاً از یک نتیجه تنها مهم‌تر است. نگه‌داشتن جواب‌های قبلی به پزشک کمک می‌کند تشخیص دهد یک تغییر موقتی بوده یا نیاز به اصلاح درمان وجود دارد.

شرایط بحرانی نظیر فکر کردن یا برنامه آسیب‌زدن به خود یا دیگران، گیجی شدید، توهم همراه با رفتار ناایمن، بی‌خوابی چندروزه همراه با بی‌قراری شدید، مصرف بیش‌ازحد دارو، تشنج یا واکنش جسمی شدید به دارو نیازمند ارزیابی فوری هستند.

در چنین شرایطی، نمونه‌گیری در خانه یا منتظرماندن برای نتیجه آزمایش مسیر مناسبی نیست. از اورژانس یا نزدیک‌ترین مرکز درمانی کمک بگیرید و فرد را تنها نگذارید.