بسیاری از افراد سال‌ها با نفخ، درد شکم، خستگی، کم‌خونی یا مشکلات گوارشی زندگی می‌کنند، بدون اینکه علت واقعی آن مشخص شود. بعضی‌ها تصور می‌کنند دستگاه گوارش حساسی دارند، بعضی رژیم‌های مختلف را امتحان می‌کنند و بعضی دیگر بارها برای مشکلاتی مثل سوءهاضمه یا سندرم روده تحریک‌پذیر درمان می‌شوند. اما گاهی پشت این علائم پراکنده، بیماری‌ای به نام سلیاک (Celiac Disease) قرار دارد؛ بیماری‌ای که می‌تواند سال‌ها پنهان بماند و فقط با آزمایش‌های مناسب تشخیص داده شود.

سلیاک یک بیماری خودایمنی است که در آن بدن نسبت به گلوتن واکنش غیرطبیعی نشان می‌دهد. گلوتن پروتئینی است که در گندم، جو و بعضی غلات دیگر وجود دارد. وقتی فرد مبتلا گلوتن مصرف می‌کند، سیستم ایمنی به روده کوچک آسیب می‌زند و این موضوع می‌تواند جذب مواد غذایی را مختل کند.

مشکل مهم این است که سلیاک همیشه با علائم شدید گوارشی ظاهر نمی‌شود. بعضی بیماران فقط کم‌خونی دارند، بعضی دچار ریزش مو یا خستگی هستند و بعضی دیگر هیچ علامت واضحی ندارند. به همین دلیل، تشخیص این بیماری گاهی با تأخیر انجام می‌شود.

در این مقاله بررسی می‌کنیم پزشکان در چه شرایطی به سلیاک مشکوک می‌شوند، چه علائمی می‌توانند سرنخ باشند و کدام آزمایش‌ها در تشخیص این بیماری اهمیت دارند.

سلیاک چیست؟

سلیاک یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن مصرف گلوتن باعث واکنش سیستم ایمنی و آسیب به پوشش روده کوچک می‌شود.

این آسیب می‌تواند جذب طبیعی مواد غذایی، ویتامین‌ها و آهن را مختل کند و در طول زمان باعث مشکلات مختلفی شود.

شدت بیماری در افراد مختلف متفاوت است و بعضی بیماران علائم خفیف‌تری دارند.

آیا سلیاک فقط یک مشکل گوارشی است؟

خیر. هرچند سلیاک بیشتر به‌عنوان یک بیماری گوارشی شناخته می‌شود، اما می‌تواند روی بخش‌های مختلف بدن اثر بگذارد.

به همین دلیل، بعضی بیماران ممکن است علائمی داشته باشند که در نگاه اول ارتباطی با روده نداشته باشند؛ مثل:

• کم‌خونی
• خستگی مزمن
• پوکی استخوان
• ریزش مو
• ناباروری
• یا مشکلات پوستی

همین موضوع باعث می‌شود تشخیص سلیاک گاهی دشوار شود.

چه علائم گوارشی می‌توانند شک به سلیاک ایجاد کنند؟

پزشکان معمولاً در صورت وجود علائم گوارشی مزمن به سلیاک فکر می‌کنند، به‌ویژه اگر علت مشخصی پیدا نشده باشد.

بعضی علائم مهم شامل این موارد هستند:

• نفخ مداوم
• اسهال مزمن
• درد شکم
• کاهش وزن بدون علت
• سوءهاضمه
• مدفوع چرب یا حجیم

البته شدت این علائم در همه بیماران یکسان نیست.

کم‌خونی بدون علت؛ یکی از مهم‌ترین سرنخ‌ها

یکی از شایع‌ترین دلایلی که باعث شک پزشکان به سلیاک می‌شود، کم‌خونی فقر آهنی است که علت واضحی برای آن پیدا نمی‌شود.

در سلیاک، آسیب روده می‌تواند جذب آهن را مختل کند و باعث کاهش Ferritin و کم‌خونی شود. بعضی بیماران سال‌ها مکمل آهن مصرف می‌کنند، اما چون علت اصلی تشخیص داده نشده، مشکل دوباره برمی‌گردد.

به همین دلیل، در کم‌خونی مقاوم یا بدون علت مشخص، گاهی بررسی سلیاک اهمیت پیدا می‌کند.

سلیاک همیشه با اسهال نیست

بعضی از بیماران مبتلا به سلیاک فقط کم‌خونی، خستگی یا ریزش مو دارند و ممکن است هیچ علامت گوارشی واضحی نداشته باشند.

سلیاک و خستگی مزمن

وقتی جذب مواد غذایی در روده مختل شود، بدن ممکن است با کمبود آهن، ویتامین B12، فولات یا سایر مواد ضروری روبه‌رو شود.

این کمبودها می‌توانند باعث:

• ضعف
• خستگی
• کاهش تمرکز
• یا بی‌حالی مزمن شوند

به همین دلیل، بعضی بیماران سال‌ها فقط با شکایت خستگی مراجعه می‌کنند، بدون اینکه بدانند مشکل اصلی از روده شروع شده است.

چه کسانی بیشتر در معرض سلیاک هستند؟

بعضی افراد بیشتر از دیگران در معرض این بیماری قرار دارند، از جمله:

• افرادی با سابقه خانوادگی سلیاک
• بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱
• افراد مبتلا به بیماری‌های خودایمنی تیروئید
• یا کسانی که بیماری‌های خودایمنی دیگر دارند

در این گروه‌ها، پزشکان حساسیت بیشتری نسبت به احتمال سلیاک دارند.

آزمایش Anti-tTG چیست؟

مهم‌ترین تست اولیه تشخیص سلیاک معمولاً آزمایش Anti-tTG یا آنتی‌بادی ضد ترانس‌گلوتامیناز بافتی است.

در افراد مبتلا به سلیاک، سیستم ایمنی این آنتی‌بادی را تولید می‌کند و بالا بودن آن می‌تواند به نفع بیماری باشد.

البته نتیجه این تست باید همراه با علائم و گاهی آزمایش‌های دیگر تفسیر شود.

چرا IgA در تست سلیاک اهمیت دارد؟

بعضی افراد دچار کمبود IgA هستند. اگر این موضوع بررسی نشود، ممکن است نتیجه Anti-tTG به‌اشتباه منفی گزارش شود.

به همین دلیل، پزشکان معمولاً Total IgA را هم همراه تست سلیاک بررسی می‌کنند تا مطمئن شوند نتیجه قابل اعتماد است.

آیا قبل از آزمایش باید گلوتن مصرف شود؟

بله. اگر فرد قبل از انجام تست، رژیم بدون گلوتن را شروع کرده باشد، ممکن است مقدار آنتی‌بادی‌ها کاهش پیدا کند و نتیجه آزمایش طبیعی به‌نظر برسد.

به همین دلیل، معمولاً توصیه می‌شود قبل از تکمیل بررسی‌ها، گلوتن به‌طور کامل حذف نشود؛ مگر با نظر پزشک.

آیا تست خون برای تشخیص قطعی کافی است؟

در بسیاری از موارد، آزمایش خون اولین قدم تشخیص است، اما گاهی پزشک برای تأیید بیماری آندوسکوپی و نمونه‌برداری از روده کوچک را هم توصیه می‌کند.

نمونه‌برداری می‌تواند میزان آسیب روده را مشخص کند و به تشخیص قطعی کمک کند.

چرا بعضی بیماران دیر تشخیص داده می‌شوند؟

یکی از دلایل مهم تأخیر در تشخیص سلیاک این است که علائم آن بسیار متنوع‌اند و همیشه واضح نیستند.

بعضی بیماران فقط مشکلات خفیف دارند، بعضی علائم غیرگوارشی دارند و بعضی دیگر سال‌ها با تشخیص‌های دیگری مانند IBS زندگی می‌کنند.

به همین دلیل، آگاهی درباره علائم و انجام تست مناسب اهمیت زیادی دارد.

کم‌خونی مقاوم را جدی بگیرید

اگر کمبود آهن با درمان مناسب بهبود پیدا نکند یا دوباره برگردد، یکی از بیماری‌هایی که ممکن است نیاز به بررسی داشته باشد، سلیاک است.

آیا سلیاک درمان دارد؟

در حال حاضر درمان اصلی سلیاک، حذف کامل گلوتن از رژیم غذایی است.

اگر بیماری زود تشخیص داده شود و رژیم به‌درستی رعایت شود، بسیاری از بیماران بهبود قابل‌توجهی پیدا می‌کنند و آسیب روده کاهش می‌یابد.

به همین دلیل، تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

اهمیت انتخاب آزمایشگاه مناسب برای تست‌های سلیاک

تست‌های مرتبط با سلیاک، به‌ویژه آزمایش‌های آنتی‌بادی، جزو تست‌های تخصصی ایمنی‌شناسی محسوب می‌شوند و دقت تجهیزات و روش انجام آن‌ها اهمیت زیادی دارد.

همچنین تفسیر درست نتایج در کنار تست‌هایی مانند Total IgA می‌تواند احتمال خطای تشخیصی را کاهش دهد.

آزمایشگاه نانو ارومیه با انجام تست‌های تخصصی سلیاک و بیماری‌های خودایمنی مرتبط، امکان بررسی دقیق‌تر بیماران مشکوک به اختلالات گوارشی و جذب را فراهم می‌کند.

سخن پایانی

سلیاک فقط یک حساسیت ساده غذایی نیست و می‌تواند روی بخش‌های مختلف بدن اثر بگذارد. نفخ، کم‌خونی، خستگی، مشکلات گوارشی یا حتی بعضی علائم غیرگوارشی ممکن است سرنخ‌هایی باشند که پزشک را به این بیماری مشکوک کنند.

مشکل مهم این است که بسیاری از بیماران سال‌ها بدون تشخیص زندگی می‌کنند، چون علائم آن‌ها مبهم یا غیرمعمول است. آزمایش‌های تخصصی مانند Anti-tTG و بررسی‌های تکمیلی می‌توانند به تشخیص زودهنگام کمک کنند و از آسیب بیشتر به روده جلوگیری کنند.

اگر مدت‌هاست با مشکلات گوارشی، کم‌خونی یا خستگی مزمن درگیر هستید و علت مشخصی پیدا نشده، انجام تست‌های تخصصی در آزمایشگاه نانو ارومیه می‌تواند قدم مهمی برای بررسی احتمال سلیاک و انتخاب مسیر درمان مناسب باشد.

سخنی از آزمایشگاه نانو