سندروم متابولیک، مقاومت به انسولین و پیش‌دیابت چه مفهومی دارند؟

سندروم متابولیک، مقاومت به انسولین و پیش‌دیابت هر یک به‌نوبه‌ی خود خطر ابتلا به دیابت نوع دو را افزایش می‌دهند. با این که شباهت‌ها و برخی ویژگی‌های مشترکی در بین این بیماری‌ها وجود دارد ولی هر یک از آنها معیار‌های تشخیصی متفاوتی دارند و به‌ندرت سبب بروز علائمی می‌شوند.

در صورتی که شما به سندروم متابولیک، مقاومت به انسولین و پیش‌دیابت مبتلا هستید، می‌توانید با برخی موارد مانند تغذیه، ورزش و/یا مصرف برخی دارو‌ها خطر ابتلا به دیابت را کاهش بدهید.

در صورتی که دیابت در شما تشخیص داده شده است می‌توانید اساساً با تغییر سبک زندگی و برخی مراقبت‌های پزشکی اثرات مضر دیابت را کاهش بدهید.

تعریف و معیار‌های تشخیصی

سندروم متابولیک، مقاومت به انسولین، پیش‌دیابت و دیابت نوع دو همگی با گلوکز (قند) بالای خون شناخته می‌شوند. همه‌ی آنها اغلب در بزرگسالی بروز می‌دهند.

این بیماری‌ها برای سلامت کلی بدن مضر هستند و آثار مخرب آنها به‌مرور زمان افزایش می‌یابد. هر یک از این بیماری‌ها بر اساس تست‌های غربالگری تشخیصی مثل سطح گلوکز خون شناسایی می‌شوند.

در اینجا تعریف‌های پایه‌ای از این بیماری‌ها وجود دارد:

سندروم متابولیک مجموعه‌ای از بیماری‌ها با آثار مخربی است که می‌تواند منجر به دیابت نوع ۲ شود.

مقاومت به انسولین، نوعی بیماری است که در آن بدن به‌طور مؤثر به انسولین پاسخ نمی‌دهد. باور بر این است که مقاومت به انسولین در ابتلا به سندروم متابولیک، پیش‌دیابت و همین‌طور دیابت نقش دارد.

پیش‌دیابت معمولاً قبل از تشخیص دیابت نوع دو، به وجود می‌آید. هر دوی این بیماری‌ها با افزایش سطح گلوکز خون و سطح غیرطبیعی از هموگلوبین گلیکولیزه‌شده (HbA1C) همراه است که سطح قند خون را در ۳ ماه گذشته نشان می‌دهد.

ممکن است هر فردی با یک یا موارد بیشتری از معیار‌های این بیماری‌ها مطابقت داشته باشد.

 

   دیابت نوع دو

 

     پیش‌دیابت

 

مقاومت به انسولین

 

سندروم متابولیک

 

معیار‌های تشخیصی

 

۱۲۶ mg/Dl و یا بیشتر

 

بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ mg/dL

 

معمولاً بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ mg/dL

 

۱۰۰mg/dL  و یا بیشتر

 

   قند خون ناشتا

 

۵/۶ درصد و یا بیشتر

 

۷/۵درصد تا ۴/۶   درصد

     

 HbA1C   

 

۲۰۰  mg/dL و یا بیشتر

 

بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ mg/dL

     

 تست تحمل گلوکز

 

۲۰۰  mg/dL و یا بیشتر

       

تست گلوکز تصادفی

      ۱۰۱ سانتی‌متر برای آقایان و ۸۹ سانتی‌متر برای خانم‌ها  

 اندازه‌ی دور کمر

       

 ۱۵۰ mg/dL و یا بیشتر

 

 سطح تری‌گلیسیرید

      کمتر از ۴۰ mg/dL برای آقایان و کمتر از ۵۰ mg/dL برای خانم‌ها  

    لیپوپروتئین پُرچگالی (HDL)

       

۸۵/۱۳۰ mmHg و یا بیشتر

 

     فشار خون

علائم و عوارض

در حالت کلی سندروم متابولیک و مقاومت به انسولین موجب بروز علائم قابل مشاهده‌ای نمی‌شوند ولی گاهی اوقات ممکن است منجر به خستگی شوند. دیابت و پیش‌دیابت ممکن است موجب تکرر ادرار، خشکی دهان، تشنگی زیاد و همین‌طور خستگی شوند.

با این که نشانه‌های همه‌ی این بیماری‌ها نامحسوس هستند ولی قند خون بالای مزمن می‌تواند به‌آرامی به بدن آسیب زده و موجب بروز عوارض سلامتی جدی شود.

نتایج حاصل از قند خون بالا شامل موارد زیر است:

  • double-check-1

    نابینایی ناشی از رتینوپاتی دیابت

  • double-check-1

    درد و اختلالات حسی به دلیل نوروپاتی دیابتی

  • double-check-1

    دست‌ها و پا‌های سرد ناشی از بیماری شریان‌های محیطی

  • double-check-1

    کند بودن بهبودی زخم‌ها

  • double-check-1

    اختلال در سیستم ایمنی که موجب ابتلای فرد به عفونت‌های مکرر و شدید می‌شود

  • double-check-1

    بیماری قلبی و افزایش خطر حمله‌ی قلبی

  • double-check-1
    بیماری مغزی-عروقی
  • double-check-1

    افزایش خطر سکته و زوال عقلی

مشکلات سلامتی که بخشی از سندروم متابولیک هستند اغلب با مقاومت به انسولین، پیش‌دیابت و دیابت همراه‌اند. فشار خون بالا، سطح لیپید‌های خون (چربی و کلسترول) متغیر، چاقی و دور کمر بزرگ می‌تواند خطر ابتلا به بیماری عروقی، قلبی، زوال عقل و بیماری چشم را افزایش بدهد.

در صورتی که با هر یک از این مشکلات مواجه هستید، احتمال درگیری شما با خطرات سلامتی افزایش می‌یابد. هر چه‌قدر میزان ارزش‌های سلامتی مثل فشار خون و سطح تری‌گلیسیرید از سطح بهینه دورتر باشد، احتمال تحت‌تأثیر خطرات سلامتی قرار گرفتن بیشتر است.

بی‌توجهی و عدم‌اقدام به درمان هر یک از موارد ذکر‌شده میزان خطرات احتمالی را افزایش می‌دهد و درمان مناسب برای هر یک از آنها می‌تواند خطرات را کاهش داده و یا اثرات منفی را معکوس کند.

دلایل

احتمال مواجهه با هر یک از این بیماری‌ها به دلیل تأثیر فاکتور‌های ژنتیکی وجود دارد. همه‌ی این بیماری‌ها با افزایش سن و داشتن سابقه‌ی خانوادگی بیماری نیز مرتبط هستند.

عوامل مختلف دخیل در سبک زندگی نیز نقش ویژه‌ای در ابتلا به این بیماری‌ها دارند. نداشتن تحرک کافی، چاقی و مصرف زیاد غذا‌های شیرین و چرب می‌توانند خطر ابتلا به این بیماری‌ها را افزایش بدهند به‌خصوص اگر به دلیل سابقه‌ی خانوداگی خود بیشتر در معرض این بیماری‌ها باشید.

لازم به ذکر است که دیابت نوع یک نیز با افزایش سطح قند خون شناخته می‌شود ولی ارتباطی با دیابت نوع دو ندارد. فاکتور ژنتیک در ابتلا به دیابت نوع یک بسیار مؤثر است.

برخلاف دیابت نوع دو، دیابت نوع یک با کاهش سطح انسولین شناخته می‌شود نه مقاومت به انسولین! قبل از ابتلا به دیابت نوع یک، فرد با پیش‌دیابت یا سندروم متابولیک مواجه نمی‌شود.

درمان

در صورتی که با هر یک از این بیماری‌ها مواجه هستید، برای کاهش خطرات سلامتی باید بیماری خود را مدیریت کنید. درمان شامل ایجاد اصلاحات در سبک زندگی و مصرف دارو‌های تجویزی است.

گاهی اوقات، قند خون بالا را می‌توان با پیروی از رژیم غذایی با شاخص گلیسمی پایین مثل مصرف زیاد سبزیجات، میوه‌ها و غلاتی که سطح قند خون را افزایش نمی‌دهند، می‌تواند مؤثر باشد.

دارو‌های خوراکی که برای کاهش سطح قند خون تجویز می‌شوند شامل گلوکوفاژ (متفورمین) و گلوکترول (گلیپیزید) هستند.

در صورتی که با فشار خون بالا مواجه هستید، بهتر است به‌صورت منظم ورزش کنید از رژیم غذایی با نمک کم پیروی کنید.

دارو‌هایی که برای درمان فشار خون بالا در افراد دیابتی تجویز می‌شوند شامل داروی مهارکننده‌ی آنزیم مبدل آنژیوتانسین (مهارکننده‌های ACE) مثل کاپتوپریل و دارو‌های مسدود‌کننده‌ی گیرنده آنژیوتانسین مثل لوزارتان هستند.

سطح تری‌گلیسیرید بالا و HDL پایین را اغلب می‌توان با ورزش و اصلاح تغذیه‌ی خود مثل کاهش مصرف غذا‌های پرچرب و ناسالم و افزایش مصرف غذا‌های سالم مثل آجیل و آووکادو است.

دارو‌های استاتین برای کنترل چربی خون تجویز می‌شوند که پراواستاتین نمونه‌ای از آن است.

حتی می‌تواند با تغذیه‌ی سالم و ورزش منظم، وزن و اندازه‌ی دور کمر خود را کاهش بدهید. گاهی اوقات، جراحی لاغری برای کاهش وزن ضروری است.

همه‌ی این تغییرات مربوط به تغذیه و سبک زندگی ممکن است سخت به نظر بیایند به‌خصوص اگر این تغییرات از سبک زندگی فعلی شما خیلی فاصله داشته باشند. بهتر است برای این کار با متخصص تغذیه مشورت نمائید.

سخن پایانی

در صورتی که سندروم متابولیک، مقاومت به انسولین، پیش‌دیابت یا دیابت در شما تشخیص داده شده است، می‌توانید با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی از خطرات طولانی‌مدت بیماری‌ها در امان باشید. کاهش قند خون تنها بخشی از درمان‌های هدف است. مدیریت وزن، فشار خون و سطح چربی‌های خون بخش جامعی از این برنامه را تشکیل می‌دهند.